TÜRKİYE ENERJİ PİYASASI

/ KURUMSAL / TÜRKİYE ENERJİ PİYASASI

TÜRKİYE ENERJİ PİYASASI

Türkiye’de enerji sektörü tarihçesi ve gelişiminde ilk girişim, 1902 yılına dayanmaktadır. Elektrik üretimi adına atılmış ilk adım sayılacak bu girişim, Tarsus’ta 2kW gücünde bir dinamonun; suyun akış kuvveti ile dönen bir çark ve bu çarka bağlı milden alınan dönme hareketinin elektrik üretmesi prensibi ile gerçekleşmiştir. Organize ve özel elektrik üretim teşebbüsü sayılabilecek bir sonraki adım ise 1914 yılında yabancı ortaklarla kurulan ve sonrasında devlet tarafından satın alınan Osmanlı Elektrik A.Ş.’nin yaptığı İstanbul Silahtarağa Termik Santrali’dir. Bu tesisten üretilen elektrik 11 Şubat 1914 tarihinde Dolmabahçe Sarayı ve Galata – Ortaköy hattında bulunan tramvaylara, akabinde bölgede bulunan hanelere verilmiştir. Şirket 1938 yılında devlet tarafından satın alınmış ve sonrasında elektrik üretimi uzunca bir süre devlet tarafından yapılmıştır. Elektrik iletim ve dağıtımı kapsamında Türkiye Elektrik Kurumu (“TEK”), Devlet Su İşleri ("DSİ"), İller Bankası, Etibank gibi kurumlar ve belediyeler görevlendirilmiştir.

Süreci detayları ile ele alıp irdeleyecek olursak Türkiye elektrik piyasası, geçmişten günümüze yapılanma anlamında değişim ve gelişimlere sahne olmuştur. Bu süreç kapsamında Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963-1967) ve İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968-1972) dönemlerinde, Türkiye’deki elektrik üretim, iletim, dağıtım ve ticaretine ilişkin faaliyetlerin entegre bir sistem içerisinde ve bir kamu kurumu çatısı altında birleştirilmesi ‘plan hedefi’ olarak öngörülmüştür. Bu hedef ve strateji doğrultusunda, 15.07.1970 tarih ve 1312 sayılı Kanunla devletin genel enerji ve ekonomi politikasına uygun olarak, yurdun ihtiyacı olan elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yapmak amacıyla, ‘Kamu İktisadi Kuruluşu’ statüsünde TEK kurulmuştur.

Sektördeki arz talep koşullarının belirlediği özellikler doğrultusunda elektrik üretimi, 1980’li yıllara kadar elektrik santrallerinin belirli şehirlere elektrik vermek üzere, özel girişimciler ve devlet tarafından kurulması şeklinde ilerlemiştir. Kamulaştırma ve kamu kontrolü, arz koşullarında ölçeğe göre artan getiri ortaya çıkmasından ve talep koşulları ile birleşerek doğal tekel durumu yaratmasından sonra özelleştirme gündeme gelmiş, üretim teknolojisinde ortaya çıkan gelişmeler tekrar küçük ölçekte elektrik üretimini ve bu tür üretimi de rekabet zemini oluşturacak özel şirketler tarafından yapılmasını sağlamıştır.

Elektrik alanında mevcut yapının bütünleştirilmesi, enerji politikası doğrultusunda özelleştirme çalışmalarına başlama amacı ile 1970 yılından beri faaliyetini sürdürmekte olan TEK, Bakanlar Kurulu’nun 12.08.1993 ve 93/4789 tarihli kararıyla, Türkiye Elektrik Üretim İletim A.Ş. (“TEAŞ”) ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (“TEDAŞ”) unvanlı iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü (“İDT”) hâlinde ikiye bölünerek yeniden teşkilatlandırılmıştır. 2001 yılında ise Bakanlar Kurulu’nun 05.02.2001 tarih ve 2001/2006 sayılı kararı ile TEAŞ, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK’nın 3. Maddesine göre üçe bölünerek Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (“TEİAŞ”), Elektrik Üretim A.Ş. (“EÜAŞ”) ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (“TETAŞ”) unvanları altında üç ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yapılandırılmıştır.

Bu kapsamda elektrik sektörünün değişik kademelerinde birden fazla sayıda özel aktörün bulunabildiği yeni bir yapılanma öngörülmüş ve elektrik enerjisi alanında öngörülen bu yapı için elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı ve perakende satışı olarak ayrılması ilkesi hayata geçirilmiştir.

Enerji piyasasında önemli bir aktör olan Bereket Enerji, yerli ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretmek amacıyla 1995 yılında ilk hidroelektrik santralini Bereket çayı üzerine kurmuştur. Merkezi Denizli'de bulunan şirket jeotermal, hidroelektrik, termik, güneş ve çöp gazı kaynaklarından yararlanarak elektrik üretmektedir. Bereket Enerji kendi fizibilite raporlarını hazırlamakta ve enerji santrallerinin tasarımını, inşaatını, montajını ve işletimini kendisi yapmaktadır.

Aydem Elektrik Perakende Satış A.Ş. Bereket Enerji Grubu’nun bir iştiraki olarak 2008 yılında Aydın, Denizli, Muğla illerinde 1,77 milyon müşterisine en avantajlı fiyatlarla, sürekli ve kaliteli elektrik hizmetini sunma amacıyla kurulmuştur.

Aydem Elektrik Perakende Satış A.Ş. 2013 yılında bünyesine İzmir ve Manisa illerinde hizmet veren Gediz Elektrik Perakende Satış A.Ş.’yi katmış ve toplam müşteri sayısı yaklaşık 4,7 milyona ulaşmıştır.

Aydem Elektrik Perakende Satış A.Ş. görevli olduğu bölge ve tüm Türkiye’de serbest tüketiciler ile İkili Anlaşma, serbest olmayan tüketicilerle ise Perakende Satış Sözleşmesi yolu ile elektrik enerjisi tedarik etmektedir.